Search

روایت آتنا دائمی از زندان؛ معاوضه طلای زنان کُرد ایرانی با غذا



پنج سال محکومیت خود را در سه زندان لاکان رشت،‌ زندان زنان قرچک و زندان اوین سپری کرده است و می‌گوید، صحنه‌هایی که از رنج زنان و کودکان دیده است، هرگز فراموش‌اش نمی‌شود و هربار گوشه‌ای جدید از اتفاقات دردآور زنان برایش زنده می‌شود.

«آتنا دائمی»، فعال مدنی و مدافع حقوق بشر است که از آذر ۱۳۹۵ در زندان بود و بهمن‌ماه سال گذشته پس از حدود پنج سال از زندان آزاد شد.

در گفت‌وگویی زنده با «ایران‌وایر» در مورد حقوق پایمال شده کودکان و زنان روایتگری کرده است. او می‌گوید:‌ «مشکلات عدیده کودکان و زنان از سخت‌ترین مشاهدات من در زندان‌هایی بوده که دوره محکومیت‌ام را در آن‌ها گذرانده‌ام. شرایط کودکان و زنان بسیار بغرنج است. مسائل حقوقی زندانیان به هیچ عنوان در زندان توسط مسئولان زندان پیگیری نمی‌شود. در میان زندانیان سیاسی چون آگاهی بیشتر است، شرایط از بندهای عمومی بهتر است؛ البته مطالبه‌گری هم با تهدید مسئولان زندان همراه است. ولی در بند سیاسی همدلی میان زندانیان سیاسی بسیار بیشتر است. شرایط بندهای عمومی خیلی سخت‌تر است.»

***

آتنا دائمی درباره شرایط زندانیان در بند زنان زندان اوین می‌گوید: «تا سال‌ها در بند زنان زندان اوین تلفن نداشتیم. وقتی هم بود، با محدودیت در دسترس ما قرار داشت. در بند سیاسی تا سال‌ها مرخصی یا آزادی مشروط داده نمی‌شد. البته در سال‌های اخیر کمی اوضاع فرق کرده است.»

به گفته این فعال حقوق کودکان،‌ زندانیان بند عمومی اجازه مطالبه‌گری ندارند و با انواع شیوه‌ها مورد تهدید قرار می‌گیرند. تمام امکاناتی هم که در زندان اوین به دست آورده‌اند، خود زندانیان و یا زندانیان سابق با اعتصاب غذای طولانی به دست آورده‌اند. آن‌ها ماه‌ها با اعتصاب غذا و تغذیه با کیک‌های بسته‌بندی و یا نان و پنیر خالی روزگار گذرانده‌اند تا بتوانند به جای استفاده از غذای زندان، خودشان آشپزی کنند؛ بلکه غذای بهتری بخورند و به کودکان هم غذای بهتری بدهند. کودکان پا به پای بزرگسالان در این رنج شریک هستند.

وکیل بند کیست؟

برای گزارش داخل بند و هرگونه درخواستی،‌ بندهای زندان هرکدام یک رابط دارند که به او «وکیل بند» گفته می‌شود.

وکیل بند رابط بین زندانیان و افسر نگهبانی و مسئولان زندان است. واسطه‌ای که می‌تواند همزمان هم کمک حال زندانیان باشد، هم از آن‌ها اخاذی کند. آتنا دائمی با توضیح در مورد موقعیت استراتژیک وکیل بند در زندان‌های ایران برای زندانیان می‌گوید:‌ «وکیل بند را معمولا خود مسئولان زندان انتخاب می‌کنند تا از طریق او روی زندانیان نفوذ داشته باشد. چون خواسته زندانبان‌ها را اجرایی می‌کنند و هر خبری را از داخل زندان به گوش آن‌ها می‌رسانند و زندانیان را تحت سلطه دارند. ولی ما زنان و البته مردان در زندان اوین تلاش کردیم که وکیل بند را خودمان انتخاب کنیم. بارها برای این مساله تنبیه و از سوی رییس زندان تهدید به قطع شدن جیره غذایی شدیم. برای مدتی هم جیره‌مان را قطع کردند و در بند سیاسی جیره غذایی نگرفتیم؛ ولی وکیل بند را خودمان انتخاب کردیم.»

آیا زندانیان و کودکان غذای سالم در زندان‌ها دارند؟

آتنا دائمی غذای زندان‌های ایران را بسیار ناسالم و غیربهداشتی توصیف می‌کند. گوشت یا در غذای زندان اصلا نیست و یا اگر باشد، به قدری کم است که قابل اندازه‌گیری نیست. غذایی که در زندان به زنان و حتی کودکان داده می‌شود، از «کُنجاله» که غذای دام است، تهیه و بین زندانیان توزیع می‌شود. نه تنها زنان شیرده و باردار بلکه کودکان خردسال هم از همین غذا مصرف می‌کنند. او در توضیح شرایط غذای زندان می‌گوید:‌ «برنج‌های زندان بسیار کیفیت بدی دارد و بعد از مدتی با خوردن آن، زندانیان ورم کرده و مشکلات گوارشی پیدا می‌کنند. زندانیان جرائم عمومی اصلا اجازه شکایت از این شرایط را ندارند. در حالی که این حق را دارند که حداقل غذای گرم و یا طعم‌دار داشته باشند؛ ولی از این حق هم محروم هستند.»

کیفیت غذا برای کودکان در زندان‌ها چگونه است؟

آتنا دائمی می‌گوید، برای اینکه ارتباط او با سایر زندانیان قطع باشد، او را به بند مادران در زندان قرچک ورامین منتقل کرده‌ بودند. او توضیح می‌دهد:‌ «کیفیت غذا در بند مادران هم از کیفیت مناسبی برخوردار نبود. تنها تغییرات جزیی در پخت غذا داده شده بود. از جمله اینکه برای مثال در پخت آش در بند مادران از مقدار بسیار کمی گوشت هم استفاده می‌شد که طعم خوبی هم نداشت و در مورد کیفیت آن هم و اینکه چه نوع گوشتی و گوشت چه نوع حیوانی است، همیشه بین زندانیان بحث بود.»

این فعال حقوق کودکان با اشاره به ناعادلانه بودن توزیع غذا در زندان می‌گوید:‌ «بوی غذایی که برای بند مادران پخته و توزیع می‌شد، با سایر غذاها کمی متفاوت‌تر بود، کمی هم طعم‌دار بود. به همین دلیل زندانیان دیگر از استشمام عطر این غذاها حسرت می‌خوردند. اما در غذای بند مادران همچنان کُنجاله استفاده می‌شد. فقط برخی از مواد غذایی بیشتر از سایر بندها در پخت غذاها استفاده می‌شد.»

وضعیت زندانیان و کودکان و نوزادان معتاد در زندان چگونه است؟

به گفته آتنا دائمی زندانیان را با هر جرمی داخل زندان رها می‌کنند؛ حتی گاهی انگار زندان موسسه ترک اعتیاد است که معتادان را برای ترک به آنجا می‌فرستند. در بین این معتادان کودکان و نوزادان معتادی که تازه از مادر متولد شده‌اند نیز دیده می‌شوند. نوزادانی که باید آن‌ها را هم ترک داد. این مسئولیت‌ها به عمده خود زندانیان جرائم عمومی گذاشته شده است. آنها که درد کشیده‌اند و خودشان یک‌بار این راه را رفته‌اند؛ وگرنه زندانبان‌ها حتی به معتادانی که به بند آورده می‌شوند، دست هم نمی‌زنند. در عوض به راحتی بین آن‌ها اختلاف می‌اندازند و خودشان را کنار کشیده و شاهد دعوا و کتک‌کاری بین زندانیان می‌نشینند. حتی زندانیان را علیه یکدیگر تحریک می‌کنند که از هم شکایت کنند.

ولی همه زندانیان وارد شده به زندان‌ها شبیه هم نیستند. زندانیان به مادران باردار و زنان با بچه‌های کوچک بیشتر از سایرین کمک می‌کردند.

ماجرای زنان داعش زندانی در اوین چه بود؟

«یک شب حدودهای ساعت سه نیمه‌شب به ناگاه در بند سیاسی زندان اوین صدای گریه بچه پیچید. همه سراسیمه بیدار شدیم. چنین اتفاقی بسیار عجیب بود. درهای بند ما را بستند. به کسی اجازه خروج از اتاق‌ها را ندادند. مدت‌ها بود که کنار اتاق ما اتاق دیگری در حال تعمیر بود. صدای بچه از اتاق جدید می‌آمد. بین زندانیان سیاسی کسی بچه نداشت و منتظر تولد نوزاد هم نبودیم.